گام: گروه آموزشی مشاوران

ردیف	نام استان	تعداد آثار رسیده	ردیف	نام استان	تعداد آثار رسیده
1	خراسان رضوی	1055	18	گیلان	99
2	همدان	894	19	قزوین	87
3	آذربایجان شرقی	793	20	کردستان	83
4	شهرستانهای تهران	484	21	هرمزگان	53
5	لرستان	357	22	بوشهر	53
6	اصفهان	320	23	یزد	49
7	خراسان شمالی	298	24	ایلام	32
8	چهارمحال و بختیاری	295	25	کهکیلویه و بویراحمد	25
9	تهران	256	26	کرمانشاه	22
10	خراسان جنوبی	242	27	مازندران	9
11	فارس	227	28	قم	6
12	آذربایجان غربی	227	29	خوزستان	4
13	مرکزی	188	30	سیستان	2
14	کرمان	178	31	نامشخص	5
15	گلستان	120	جمع کل		6680
16	سمنان	110
17	زنجان	107

 

اسامي و مشخصات منتخبين اولين جشنواره كشوري روش هاي نوين تربيتي (تجارب تربيتي) ... در ادامه مطلب مشاهده نمائيد....

 

لازم به ذكر است :

- از افرادي كه بعنوان برگزيده معرفي شده اند متعاقباً دعوت مي گردد تا در جشنواره مزبور كه در تاريخ ۷/۴/۸۹ تا ۹/۴/۸۹ در استان همدان برگزار خواهد شد شركت نمايند.

- براي همكاراني كه تجارب تربيتي آنان در چارچوب فراخوان تجارب تربيتي است اما بعنوان اثر برگزيده انتخاب نشده است لوح تقدير و سپاس صادر و متعاقباً ارسال خواهد شد.

- از مسئولين و كارشناسان محترم آموزش و پرورش استان هايي كه بيشترين شركت كننده در فراخوان را به خود اختصاص داده اند نيز به نحو مقتضي تقدير و تشكر بعمل خواهد آمد .

 

اكنون كه ضرورت بهره‌گیری از همه‌ی ظرفیت‌ها و منابع آموزش و پرورش برای تعمیم فعالیت‌ها و اهداف پرورشی بیش از پیش آشكار شده است، در این یادداشت به چگونگی ایفای نقش تربیتی معلم می‌پردازیم. اگر قرار بود معلم به «كار تربیتی» بپردازد، یك امر تفكیكی تلقی می‌شد. یعنی پس از فراغت از كار آموزش، مقداری هم برای كار پرورشی وقت صرف می‌كرد. این روش از یك طرف منجر به تلقی دوگانه از تعلیم و تربیت می‌شد و از طرفی دیگر به معنی بی‌هدف و بی‌آرمان بودن فعالیت‌های آموزشی بود.
تعبیر «نقش تربیتی معلم» كه در امتداد طرح تعمیم فعالیت‌های پرورشی مطرح است، مفهوم تلفیق را نیز به‌همراه دارد. یعنی معلم در همان ساعاتی كه به فعالیت آموزشی اشتغال دارد، به دلیل رعایت برخی ملاحظات، نقش تربیتی نیز ایفا می‌كند. در این صورت آن علمی ‌كه دانش‌آموز به كمك معلم به آن دست می‌یابد، تبدیل به حجاب نمی‌شود و غرور و جهل مركب را دامن نمی‌زند، (رُبَّ عالِمٍ قَتَلَهُ عِلْمُهُ) بلكه تبدیل به نوری می‌شود كه در قلب و مركز وجود دانش‌آموز قرار می‌گیرد و او را از ظلمات جهل خارج می‌سازد (الْعِلْمُ نُورٌ یَقْذِفُهُ اللهُ فی قَلْبِ مَنْ یَشاءُ). این در صورتی است كه علم، تبیین‌كننده‌ی اراده و فعل خدا باشد.
ایفای نقش تربیتی توسط معلم به «پیش نیاز‌هایی» احتیاج دارد كه اگر مورد توجه قرار نگیرد، نقش تربیتی یاد شده مؤثر نخواهد بود.

پیش‌نیاز
1- معلم برای رسیدن به مقبولیت نزد دانش‌آموز تلاش می‌كند.
2- معلم با محبت، صداقت و تكریم نسبت به دانش‌آموز، در نزد او به مقبولیت و محبوبیت می‌رسد.
3- معلم مراقبت می‌كند كه به مقبولیتش آسیب وارد نشود.
4- معلم خود عامل است و ترجمان آموزه‌‌های دینی؛ خصوصاً اگر معلم درس دینی باشد.
5- معلم اگر از معرفت نسبی در مورد انسان‌شناسی و راه‌های اقبال قلوب و ایجاد رغبت در متعلم، برخوردار باشد، با مخاطب‌شناسی صحیح نسبت به خود اعتمادسازی می‌نماید.
6- معلم به زمینه‌سازی برای ورزیدگی سمعی و بصری و افزایش دقت در حواس دریافت‌كننده‌ی پیام (دانش‌آموزان) همت می‌گمارد.
7- معلم به تك‌تك دانش‌آموزان اعتنا می‌كند و به تشخص‌طلبی آنان و حفظ كرامتشان توجه دارد.

راه‌برد‌ها
1- درك صحیح معلم نسبت به فلسفه‌ی تعلیم و تربیت و پرهیز از حل فوری مسئله برای دانش‌آموز؛ تولید علم از راه تلاش دانش‌آموز برای كشف مجهول و نه عرضه‌ی معلومات معلم به متعلم
2- فرصت‌‌سازی و فضاسازی برای رویش توانمندی‌های متعلم از طریق قرار دادن وی در شرایط نیاز و اضطرار و سپس تفكر؛ قبول زحمت و تلاش برای گره‌گشایی و كشف مجهول

راه‌كار‌ها
1- تقلیل روش‌های دارای مخاطب عام و بهره‌گیری از ارتباطات چهره به چهره با دانش‌آموزان
2- توجه به روش‌های غیر مستقیم در ارسال پیام برای دانش‌آموز؛ مثل نگاه – رفتار و دیگر روش‌های غیر گفتاری
3- بهره‌گیری از ظرفیت و توانمندی و انرژی دانش‌آموزان برای پیش‌برد دسته‌جمعی كارهای كلاس و درس
4- تشكیل گروه‌های مباحثه‌ی درسی و رعایت ملاحظات تربیتی در تعیین تركیب این گروه‌های و بهره‌گیری از ارشد‌های مقبول دانش‌آموزان برای ورزش فكری و استدلالی
5- حركت به سوی نقطه‌ی حیرت و شگفتی در آفرینش به تناسب موضوع هر یك از درس‌ها و توقف و تأمل و اعطای مجال تفكر در نقطه‌ی حیرت به دانش‌آموزان
6- تعیین چند دقیقه فرصت غیر رسمی‌ در هر یك از كلاس‌های درس برای این‌كه دانش‌آموزان ساعت رسمی‌ را  جدی بگیرند و معلم نیز از ساعات رسمی ‌بهره‌ی بیشتر ببرد.
7- استفاده از روش طرح سئوال یا معرفی مجهول و تشویق دانش‌آموزان به تلاش و زحمت فردی و گروهی برای كشف مجهول یا تهیه‌ی پاسخ سئوال
8- بهره‌گیری از فرصت‌های بازدید و مشاهده توسط دانش‌آموزان و حضور آن‌ها در محیط‌های آزمایشگاهی مربوط به موضوع درس و تحقیق‌های كتابخانه‌ای یا میدانی برای پرورش فكری و كشف اسرار آفرینش
9- لحاظ نمودن عنصر اختیار و انتخاب برای دانش‌آموزان در حد میسور پیرامون روند تحصیل یا تحقیق مربوط به محتوای كتاب درسی با هدف ایجاد رغبت و انگیزه برای یادگیری
10- تكریم دانش‌آموز در مقابل سعی تحصیلی (و نه فقط نتیجه)، همچنین در قبال پیشرفت‌های علمی‌ (و نه صرفاً حفظ مطالب)
11- تغافل از برخی رفتار‌های دانش‌آموز كه به اقتضای سن او صورت می‌گیرد و از نظر برخی بزرگ‌سالان، غیر متعارف به نظر می‌رسد.
12- ارائه‌ی فرصت ایفای نقش معلمی ‌به دانش‌آموزان برجسته‌ی علمی ‌در كلاس‌های تقویتی یا در كلاس
پایین‌تر از پایه‌ی تحصیلی وی، با هدف تكریم و زمینه‌سازی شكوفایی استعداد‌ها
13- پدید‌آوردن شرایط نیاز و اضطرار (مجازی) و تشویق دانش‌آموز به تلاش و تفكر برای رفع نیاز و خروج از شرایط اضطرار (خود یا دیگران) خصوصاً در فرصت‌های برون‌مدرسه‌ای
14- روحیه دادن و یادآوری مستمر توان دست‌یابی دانش‌آموز به موفقیت و درخشش


آسیب‌شناسی (امور سلبی در ایفای نقش تربیتی معلم)
1- مقایسه‌ی دانش‌آموز با دانش‌آموز غیر هم‌تراز
2- ملامت و سرزنش دانش‌آموز در حضور دیگران
3- تولید اضطراب و افسردگی در دانش‌آموز به‌خاطر امتحان یا نمره و ...
4- تحقیر دانش‌آموز
5- تبعیض در محبت به دانش‌آموزان
6- آموزش و نمره‌محوری محض در نگرش معلم و غفلت از دیگر ظرفیت‌های وجودی مؤثر در شخصیت دانش‌آموز
7- آموزش و نمره‌محوری محض در نگرش مدیر مدرسه نسبت به ارزیابی معلم
8- زیاد بودن تعداد دانش‌آموزان كلاس و محروم شدن بعضی از آنان از توجه و اعتنای معلم
9- فقدان وزانت و متانت در پوشش یا رفتار و كلام برخی معلمان
10 – كم بودن آستانه‌ی تحمل برخی معلمان و واكنش شتاب‌زده در برابر پاره‌ای از رفتار‌های دانش‌آموز كه به اقتضای سن او صورت می‌گیرد.
11- بی‌توجهی به ظرفیت دانش‌آموز
12- غفلت از تفاوت‌‌های فردی دانش‌آموزان

چگونگی اقدام اجرایـــی

الف) در كوتاه‌مدت
1- آموزش‌های غیر حضوری از طریق كتاب و جزوه‌ی آموزشی یا بسته‌های سمعی و بصری برای معلمان داوطلب
2- مسابقه‌ها كتاب‌خوانی تخصصی و پیش‌بینی عوامل تشویقی برای معلمان
3- بهره‌گیری از معلمان پیش‌كسوت برای آغاز هم‌كاری و ترغیب دیگر معلمان
4- برگزاری همایش‌های توجیهی برای نمایندگان‌ معلمان یا ارشد‌های مقبول آنان
5- بهره‌گیری از معلمان داوطلب به‌عنوان نیرو‌های پیشگام در طرح تعمیم
6- استفاده از ظرفیت رسانه‌ی ملی یا شبكه‌های استانی و برنامه‌سازی ویژه‌ی ایفای نقش تربیتی معلمان و تهیه‌ی گزارش‌های مصور از كاركرد معلمان موفق در این زمینه
7- تعریف آموزش‌های ضمن خدمت حضوری (به‌عنوان آخرین گزینه) با روش كارگاهی و مشاهده‌ی روش‌های مؤثر و موفق برای معلمان
8- جمع‌آوری و تدوین خاطرات تربیتی معلمان موفق و مجرب برای بهره‌گیری دیگر معلمان

ب) در درازمدت
1- بازنگری در روش انتخاب معلمان با اهداف تربیتی
2- برنامه‌ریزی و اتخاذ تدابیر مناسب برای لحاظ شدن برنامه‌ها و روش‌های تربیتی در مراكز تربیت معلم
3- تحول اساسی در سرفصل‌های آموزش دوره‌های تربیت معلم با اهداف تربیتی
4- لحاظ نمودن شرایط ترجیحی فارغ‌التحصیلان دبیرستان‌های شبانه‌روزی در راه‌یابی به مراكز تربیت معلم و در این صورت، اتخاذ تدابیر تربیتی ویژه از سال اول دبیرستان برای دانش‌آموزان دبیرستان‌های یاد شده
5- تجدید نظر اساسی در شاخص‌های ارزیابی معلمان بر اساس اهداف تعمیم و تلفیق و ملاحظات تربیت دینی

ج) مدیریت تحقق نقش تربیتی معلمان
زمینه‌سازی برنامه‌ریزی و مدیریت نقش تربیتی معلم نیازمند یك واحد ستادی مشخص است كه در این مورد متعهد باشد و هماهنگ با دیگر ملاحظات پرورشی تصدی آن را بر عهده گیرد. پس بهترین متصدی برای تدبیر و مدیریت ایفای نقش تربیتی معلمان و دیگر عوامل مؤثر مدرسه، معاونت پرورشی و تربیت بدنی وزارت آموزش و پرورش است.

د) پیام‌های كوتاه برای معلمان ارجمند در مورد نقش تربیتی آنان در مدرسه
ـ قلمرو اثرگذاری معلمان دل و جان شاگردان است، نه فقط محدوده‌ی جمجمه‌ی آنان.
- برای یاددهی، بیش از آن‌كه گوش به كار آید، چشم به كار می‌آید. ما چرا فقط شنیدنی‌ها را
می‌گوییم و دیدنی‌ها و تجربه‌شدنی‌ها را نمی‌جوییم؟
ـ خداوند برای فهماندن و فهمیدن، چندین حس در وجود آدمی‌ نهاده است، اما شگفتا كه ما گویی فقط حس شنوایی را به رسمیت می‌شناسیم.
ـ تغافل یعنی بزرگ‌منشانه‌ خود را به غفلت زدن؛  كاری كه معلمان هنگام خطا‌های كوچك شاگردان، خوب بلدند.
ـ كار معلم بریدن زنجیر‌هایی است كه دانش‌آموزان را از رشد بازمی‌دارد.
ـ رفتار معلم، تدریس بی‌كلام است.
ـ علم را می‌توان با زبان آموخت، ولی فضیلت را فقط با عمل.
ـ جسم را می‌توان با اجبار و الزام تسلیم كرد، ولی روح فقط با محبت همراه می‌شود.
ـ انضباط لازم است، ولی با رفتارمان آن را به دانش‌آموزان آموزش دهیم.
ـ در سرزمینی كه معلمانش عزیزند و تناورانه می‌پرورند، چه باك از آسیب‌های فرهنگی؟
ـ وقتی می‌توان با یك رفتار خوب، ده‌ها پیام را منتقل كرد، چرا سعی ‌كنیم با ده‌ها جمله، فقط یك پیام را منتقل كنیم؟
ـ معلم خوب، هر روز به تكالیف بچه‌ها سرمی‌زند و معلم خوب‌تر به تكالیف خود.
ـ اگر قدرت نفوذ گفتار را به شمع تشبیه كنیم، قدرت نفوذ رفتار را باید به تابش آفتاب تشبیه كنیم.
ـ معلمان اگر فقط درس تخصصی خود را آموزش دهند، پس چه كسی آداب زندگی را به دانش‌آموزان بیاموزد؟
ـ معلمی‌كه خشم خویش را فرومی‌نشاند، درس هم‌زیستی می‌دهد.
ـ نشاط و شادابی بچه‌های كلاس بهترین گواه دل‌سوزی و تلاش معلم است.
ـ نپذیرفتن رفتار‌های طبیعی و ذاتی بچه‌ها مقاومتی بی‌ثمر در نظام خلقت است.
ـ خارج قسمت كاری كه معلمان در تعلیم و تربیت انجام می‌دهند، رستگاری آدم‌هاست.
ـ معلم پیام دانش‌آموزان را از نگاهشان می‌خواند.
ـ معلم در پی رسیدن به لحظه‌ای است كه قلب‌ها با پیام نگاه او بتپند.
ـ موفقیت معلم را تنها در آینه‌ی شادابی و شكوفایی شاگردان می‌توان دید.
ـ معلم می‌داند كه برای یادگیری، صد‌ها نگاه شخصیت و رفتار او را هدف قرار می‌دهند.
ـ دانش‌آموزان برای تابلو‌های دلشان از منش، آراستگی و متانت معلم تصویربرداری می‌كنند.
ـ وقتی معلم در بازی بچه‌ها و فعالیت جمعی آنان شركت می‌كند. احساس بزرگی را به آنان هدیه می‌كند.
ـ معلم اول به مقبولیت می‌اندیشد و سپس تعلیم و تربیت را آغاز می‌كند.
ـ معلم محبت می‌كارد و مقبولیت درو می‌كند.
ـ حضور معلم در فعالیت‌های جمعی دانش‌آموزان از او نمی‌كاهد؛ به دانش‌آموزان می‌افزاید.
ـ از كتاب معلم، یك درس؛ از رفتار معلم، هزاران
ـ معلمان در همه حال معلم‌اند؛ در كلاس، در فراغت، در كوچه و در خیابان.
ـ معلم‌ها چشمی ‌دارند برای گشودن و چشمی ‌برای فروبستن.
ـ دانش‌آموز تا احترام نبیند، درس را فرانمی‌گیرد.
ـ مگر می‌توان عاشق بچه‌ها نبود و معلم بچه‌ها بود؟
ـ كلاس درس محلی است كه در آن اخلاق و رفتار معلم، ضرب در تعداد بچه‌ها می‌شود.

*سید باقر  پیشنمازی -  مدیركل صدا و سیمای مركز خراسان رضوی